رسوبات پلاژیک

مقدمه

دونظریه در مورد گستره رسوبات پلاژیک  وجود دارد

1.رسوباتی است که فقط در دشتهای آبیسال گذاشته می شودلذا طبق این تعریف محدود به  لجنهای سیلسسی،لجنهای آهکی و رس های قرمز می گردد.

2.رسوبات پلاژیک معادل رسوبات دریایی در نظر گرفته می شود که نظریه رایج تری است به این دلیل در این نوشتار این دو معادل در نظر گرفته شده است

روشهای تقسیم بندی

به طور معمول دو روش در تقسیم بندی رسوبات وجود دارد

1.روش توصیفی

 در این روش ویژگیهای بافتی ازجمله شکل دانه ،انداره دانه،جورشدگی وگردشدگی مورد بررسی قرار می گیرد که در این میان معمولا از انداره دانه ها در تقسیم بندی استفاده بیشتری می شود.

2. روش زایشی

 دراین روش، تقسیم بندی بر اساس عوامل بوجود آورنده رسوبات انحام می شود که عبارتند از عوامل فیزیکی،شیمیایی و زیستی

اندازه دانه ها

دانه های رسوبی در اندازه های مختلف از قطر چند میکرون تا چندین سانتی متر دیده می شود.طبقه بندی بر اساس بلندترین قطرآنها صورت می گیردکه برای اولین بار توسط ونتورت ارائه گردید.

چند نکته در این جا حائر اهمیت است

1.سرعت رسوبگذاری با انداره دانه ها رابطه مستقیم دارد برای مثال سرعت رسوبگذاری ماسه 2.5 سانتیمتر بر ثانیه ولی سرعت رسوبگذاری رس00025/0 سانتیمتر بر ثانیه است

2.زمان رسوبگذاری با انداره دانه ها رابطه عکس دارد.مثلا زمان رسوبگذاری ماسه در عمق 4 کیلومتری1.8 روز ولی زمان رسوبگذاری رس 50 سال است.

3.پدیده های فرسایش،حمل و نقل و رسوبگذاری تحت تا ثیر سرعت جریان و اندازه دانه ها قرار می گیرد.

تقسیم بندی زایشی

براین مبنا رسوبات به چهار گروه تقسیم می شود

  

Lithogenous sediments

Biogenous sediments

Hydrogenous sediments

Cosmogenous sediment

Lithogenous

رسوباتی است که از هوازدگی و فرسایش سنگهایی که قبلا وجود دارد منشاء می گیرد.قطعات اصلی تشکیل دهنده کوارتز ، فلدسپات  و خاکسترهای آتشفشانی بوده و عوامل حمل کننده عمدتا رودخانه ها،باد،یخچال و جریانهای توربیدایتی است.محل رسوبگذاری معمولا نزدیک منشاء و در حاشیه قار ها می باشد.هرچند که در اعماق اقیانوسها رسوباتی مانند گرد و غبار بادی،خاکستر های آتشفشانی ورسهای آبیسال دیده می شود.

Biogenous

رسوباتی است که منشاء حیاتی دارد و از بقایای سخت موجوداتی که قبلا می زیستند بوجود می آید.ترکیب اصلی سازنده این رسوبات سیلیس و آهک است.

رسوبات آهکی عمدتا ازفرامینفرها،کوکولیتوفرها،استروماتولیتهاومرجانهامنشاء می گیرد و منشاء رسوبات سیلیسی،رادیولرها و دیاتو مه هاست

اگر در مواد تشکیل دهنده رسوبات  حد اقل 30 درصد مواد پوسته ای موجود باشد به آن لجن اطلاق می گردد

لجنها به دو گروه سیلیسی و آهکی تقسیم می شود

لجنهای سیلیسی در زیر عمق موازنه کربنات کلسیم واعماقی که در سطوح فوقانی آن شرایط محیطی مناسبی جهت زیست رادیولرها و دیاتو مه ها است دیده می شود.

  محل  رسوبگذاری لجنهای آهکی در بالای عمق  موازنه کربنات کلسیم  است. این عمق به فاکتورهای مختلفی از جمله به عرض جغرافیایی مرتبط است. اما عمق متوسط CCD4تا 5 کیلومتر است.

Hydrogenous

 این رسوبات زمانی بوجود می آید که مواد حل شده از حالت محلول خارج شده و رسوبگذاری نماید.

که عمدتا به 4 گروه تقسیم می شود

1.رسوبات تبخیری  Evaporite salts

2.نودولهای منگنزی  Manganese nodules

3.فسفریتها  Phosphorites (Apatite= calciumphosphate)

4.اووئید ها Ooids

1.رسوبات تبخیری

 این  رسوبات در اثر بالا رفتن درجه شوری آب تشکیل می گردد که یک فرآیند شیمیایی غیرآلی است این رسوبات زمانی بوجود می آید که میزان تبخیر برابر یا بیشتر از جمع آب وارده به حوضه رسوبگذاری باشدبا آزمایشاتی که انجام شده ترتیب تشکیل کانی های تبخیری در اثر با لا رفتن درجه شوری آب به ترتیب زیر ارائه شده است ابتدا کربناتها سپس ژیپس و آنهیدریت ودر خاتمه نمک تشکیل می شود.

2.نودولهای منگنزی

 در شرایط اکسیدی آب دریاچه ،جایی که میزان رسوبگذاری آهسته باشد اکسید های آهن و منگنز در روی هسته هایی از جنس رس،هاگ گیاهان و یاذرات آواری رسوب کرده  و نودول را تشکیل می دهند. هر چند این نودولها در رسوبات کف رسوبات عهد حاضر فراوان یافت می شود ولی در رسوبات قدیمه کمتر دیده شده اند.

3. فسفریتها

فسفات رسوبی یا فسفریت سنگی است که حاوی حد اقل 20د رصد₅ P₂Oباشد.سنگهای فسفاته در رسوبات کف دریا های عهد حاضر و قدیمه دیده می شود.

4.اووئید

واژه اووئید از کلمه یونانی اوون به معنای تخم مرغ گرفته شده این دانه ها کروی یا بیضوی شکل است.اندازه متوسط آنها نیم میلیمتر و تا حد اکثر2 میلیمتر می رسد.اووئیدها در مقطع دارای یک هسته اندکه توسط یک یا چندین لایه دایر ه ای متحد المرکز احاطه می شود.هسته آنها امکان دارد از خرده های اسکلتی وذرات آواری مانند کوارتزباشد.رسوباتی که از اووئیدها تشکیل شده اوولیت نامیده می شود

Cosmogenous

رسوباتی است که منشاء فضایی دارد.هر چند دارای گسترش جغرافیایی وسیعی است ولی مقدار آن اندک

 می باشد.

گروه‏بندى مشهور شخانه‏ها

1.سيدريت ها یا شخانه های آهنی باميانگين 98 در صد فلز

2.سيدروليت ها  دارای50 درصد فلز و 50 درصد سيليكات

3.آئروليت ها يا شخانه های سنگی

 سیدریت ها

 عمدتا از آهن و نيكل تشکیل شده ولي كانيهاي فرعي مانند کربن هم در آنها ديده می شود.

سيدروليت ها  به دو گروه عمده تقسیم می شود

1.پالازيت ها Pallasite))

 یکپارچه از آهن و نيكل تشکیل شده كه در بين خود کانی اليوين دارد و اغلب اشكال بلوري نشان ميدهد

2.مزو سيدريت(Mesosiderite)

 فلز درآن منقطع بوده و سیليكات ها  شامل پلاژيوكلاز و پيروكسن و گاهي كمي اليوين است.

آئروليت ها

اين شخانه ها بر مبناي بافت به دو دسته تقسيم مي شوند:

  1-كندريت ها (Chondrite)

 نام کندریت بر اساس حضور كندريول است كه  اجسامي است مدور با ميانگين قطر 1 ميليمتر و بيشتر از اوليوين يا  پيروكسن تشكيل شده است . كندريت هاي كربن دار گروهي از كندريت هاست كه منحصر به فرد بوده، زيرا تا 10% وزني داراي تركيبات كمپلكس آلي مي باشد. منشأ اين تركيبات آلي، فرا زميني است

2-آكندريت ها (Achondrite)

گروهي از شخانه هاي سنگي است كه كندريول  نداشته و تركيب و بافت مشابه سنگهاي آذرين زميني دارد