Nannostratigraphy and palaeoecology of lower Cretaceous نانواستراتیگرافی و پالئو اکولوژی کرتاسه زیرین محمد انور محقی Mohammad anvar Moheghy

نانوفسیلهای آهکی کرتاسه زیرین

در کرتاسه زیرین علاوه بر وجود خانواده های نانوفسیلی که در تریاس با لایی و ژور اسیک ظاهر شده گروههایی جدید نیز پدید می آیند که به ترتیب حروف الفبا عبارتند از:

ARKHANGELSKIELLACEAE

BRAARUDOSPHAERACEAE

CALCIOSOLENIACEAE

EIFFELLITHACEAE

KAMPTNERIACEAE

LAPIDEACASSACEAE

MICRORHABDULACEAE

NANNOCONACEAE

POLYCYCLOLITHACEA

PREDISCOSPHAERACEAE

RHAGODISCACEAE

                   TUBODISCACEAE                                                         

در این نوشتار به  اختصار مهمترین ویژگیهای  خانواده ها و جنس و گونه های متعلق به کرتاسه زیرین بیان می گردد و سعی بر این بوده است گو نه هایی توصیف گردد که  اولا زمان ظهورشان در محدوده زمانی کرتاسه زیرین بوده و در وحله دوم در مباحث مرتبط با زون بندی وپالئواکولوژیکی کاربرد داشته باشد.

Family ARKHANGELSKIELLACEAE Bukry ,1969

این خانواده شامل کو کولیتهای بیضوی شکل است که حاشیه آن از 3 تا 5 ردیف عناصر کلسیتی تشکیل شده است. در نمای پروکسیمال 2 تا 4 ردیف و در نمای  دیستال 2 ردیف آن مشاهده می گردد.اکثر جنس و گو نه های آن  فاقد ناحیه مرکزی اند.و گروههای که نیز دارای ناحیه مر کزی اند در این ناحیه دارای سوراخهای  پراکنده و برخی نیز دارای شبکه ای فشرده از سوراخ هستند اولین نماینده این خانواده در آپتین  ظاهر شده ودر پایان کرتاسه به کلی از بین رفته اند و دارای پنج جنس زیر می باشد.

Acaenolithus ,Arkhangelskiella ,Aspidolithus,Broinsonia ,Thiersteinia

Acaenolithus cenomanicus Black,1973

توصیف: این گونه دارای یک ناحیه مرکزی مشخص همراه صلیب وبرآمدگی یا ساقه درمرکز دیستال است و از خانواده ARKHANGELSKIELLACEAE تنها عضوی که در کرتاسه زیرین ظاهر می شود این گونه در محدوده سنی آپتین-سنومانین پسین دیده می شود.

Family BRAARUDOSPHAERACEAE Deflander,1947

این خانواده با شکل ظاهری پنج وجهی که ازپنج بخش تشکیل شده متمایز می گردد.به علت دارا بودن کلروپلاست از آغازیان متمایز می گرددوآزمایشات ژنتیک مولکولی نشان داده که وابسته به جلبکهای هاپتوفیت می باشد. این خانواده دارای چهار جنس می باشد.که عبارتند از:

Bukryaster ,Braarudosphaera,Micrantolitus,Trapezopentus

Braarudosphaera bigelowii Gran&Braarud,1935

توصیف: کوکولیتی 5 ضلعی ومتقارن است که درانتها کمی گرد شدگی از خود نشان می دهد بهترین شرایط برای رشدشان دمای 17 تا 20 درجه و شوری 35 تا 36 درهزار است.احتمالا قدیمی ترین نانوپلانکتون آهکی است که تا کنون هم وجود دارد.(Burnett,1998)  این گونه در محدوده سنی  آلبین پسین- انتهای ماستریشتین پسین دیده می شود.

 دراین گونه بر اساس طول ضلع پنتالیت سه مورفوتایپ  دیده می شود

. B. bigelowii was subdivided into three  morphotypes: small form(<2 .4="" span="">m), intermediate form A (4.0–5.3 μm) and  intermediate form B (5.3–7.2 μm).

Braarudosphaera africana Stradner,1961

 توصیف:این گونه  پنج ضلعی وستاره مانند بوده که هر قطعه درانتها تیز شدگی نشان می دهد وتفاوت آن با Braarudosphaera bigelowii دراین است که این گونه دارای عناصرمتساوی الاضلاع است. این گونه در محدوده سنی آلبین-سنومانین آغازی دیده می شود

Family EIFFELLITHACEAE Reinhardt,1965

ازكوكوليتهاي بيضوي تا نسبتاً كروي تشكيل شده است كه واجد يك ناحيه ی مركزي وسيع است. يك صليب بزرگ نامتقارن بخش اعظم ناحيه مركزي را مي پوشاند. تفكيك  جنس های مختلف اين خانواده غالباً بر مبناي طرز قرار گيري صليب نسبت به محورهاي كوكوليت بوده است. این خانواده دارای چهار جنس می باشد که عبارتند از:

 Eiffellithus, Helicolithus, Rothia ,Tegumentum

Eiffellithus مهمترین جنس  این خانواده  می باشد که به دلیل داشتن ویژگیهای کلیدی مانند مقاومت در برابر انحلال ،فراوانی بالا،گسترش وسیع، ابزار مفیدی برای بایواستراتیگرافی است به طوری که دو گونه E.turriseiffelii E.eximius  درزون بندیهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد. به نظرخا نم دکترهادوی(2002) جهت جدايش گونه هاي متعلق به اين جنس بايد علاوه بر ويژگي طرز قرار گيري صليب نسبت به محورهاي كوكوليت وسعت ناحيه ی مركزي ،اندازه ی صليب ، فاصله ی صليب ازديواره وضخامت ديواره مورد بررسي .قرار گيرد فراوانیEiffellithus از1 درصد درآلبین بالایی به 8 درصد در سنومانین زیرین وبه 15 تا 20 درصد در سانتونین و به 10 درصد درکامپانین میانی و 5 .5 درصد درابتدای ماستریشتین و به 2 تا 3 درصد درماستریشتین میانی و بالایی می رسد

Eiffellithus turriseiffelii Deflander,1954

 توصیف:بیضوی بوده که دارای صلیب مرکزی × شکل می باشد.که درانتها باریک می شودوبه صورت متقارن بین محورهای طولی وعرضی کوکولیت قرار دارد. این گونه در محدوده سنی آلبین پسین-انتهای ماستریشتین پسین مشاهده می گردد..

Family MICRORHABDULACEAE ِDeflander,1963

نانولیتهای میله ای شکل باریک و طویل با برش عرضی دایروی یا صلیبی شکل بوده و معمولا در هر دو انتها باریک شدگی نشان می دهد این خانواده دارای چهار جنس است.

Lithraphidites, Microrhabdulus, Pseudolithraphidites, Pseudomicula

Lithraphidites bollii Thierstein,1971

توصیف:دارای عناصرکلسیتی است که در طول محورمیانی به طور نا منظم آرایش یا فته اند. این گونه در محدوده سنی هوتروین آغازی – بارمین آغازی دیده می شود.

Lithraphidites carniolensis Deflander,1963

توصیف: گونه ای کشیده وستونی است که دارای عناصرتیغه ای شکل با کناره های کما بیش موازی و صاف می باشد. این گونه در زون بندیهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد در حالی که نشانگر پروداکتیویتی پایین هم می باشد. در محدوده سنی بریازین آغازی-انتهای ماستریشتین پسین دیده می گردد.

Family NANNOCONACEAE Deflander,1959

 توصیف:نانولیتهای مخروطی شکلی هستند که از واحدهای بلوری ریزوگوه ای شکل تشکیل گردیده اند این واحدهای بلوری به صورت شعاعی در اطراف محور بزرگترو عمود بر آن آرایش پیدا کر ده اند.که قسمت میانی به صورت یک کانال باز دیده می شود. در تیتونین ظاهر شده و در کامپانین منقرض می شود.در قسمتهای میانی و زیرین فوتیک زون زندگی می کنند این خانواده دارای دو جنس زیر می باشد

 Faviconus, Nannoconus

در کرتاسه زیرین چهار مرحله شکوفایی نانوکونوسها و یک مرحله کاهش چشمگیر شان دیده می شود.

دو نظریه در مورد کاهش نانوکونوسها مطرح شده است نظریه کمبود اکسیژن اقیانوسی وتاثیر فلزات سمی

Nannoconus abundans Stradner and Grun, 1973

 توصیف :استوانه ای شکل و دارای یک کانال محوری باریک است  کنا ره ها ممکن است به صورت جزیی مقعر باشد.لبه های دیواره باریک تر از سایر گو نه هاست. این گونه در زون بندی JAKUBOWSKI,1987 مورد استفاده قرار گرفته است و در محدوده سنی هوتروین پسین-بارمین آغازی دیده می شود.

Family POLYCYCLOLITHACEAE Forcheimer,1972

این خانواده عمدتا شامل کوکولیتهای بلوکی ،ستاره ای ،استوانه ای و رزی شکل می باشد.برخی از جنسهای آن از بلوکهای متصل به هم تشکیل شده و لی در برخی این بلوکها کاملا به یکدیگر نچسبیده اند . ناحیه مرکزی ممکن است باز یا بسته یا با ساختارهای دیافراگمی اشغال شده باشد.به دلیل تنوع اشکال و همچنین محدوده زمانی کوتاه برخی از گونه های آنها بعنوان شاخص زون بندی کار برد دارد.جنسهای مختلف این خانواده عبارتند از:

Assipetra, Eprolithus, Farhania, Hayesites, Hexalithus, Lithastrinus, Polycostella, Quadrum, Radiolithus, Rucinolithus, Tegulalithus, Uniplanarius, Micula

Eprolithus floralis Stradner,1962

 توصیف :کمابیش دایره ای با دیواره ای متشکل از 9 عنصر کلسیتی متحد الشکل و کوچک که اطراف ناحیه مرکزی پهن و برجسته قرار دارد. این گونه در زون بندی ارائه شده در سال 2001  به کار رفته است. و محدوده سنی آن آپتین-کامپانین آغازی می باشد.

توصیف :کوکولیتی رزی شکل دارای 9تا 7 عنصر کلسیتی است که به صورت جزیی همپوشانی دارند.این عناصر در اطراف ناحیه مرکزی تقریبا پهن قرار داشته ودر انتها نوک تیز می شوند.این گونه در محدوده سنی آلبین پسین-سنومانین آغازی یافت می شود.

Family PREDISCOSPHAERACEAE Hay&Barnard,1971

اين خانواده عبارت از كوكوليتهای كروي تا بيضوي ،واجد 16 جزء كلسيتي در هر يك از دو سپر ديستال و پروكسيمال است . در ناحيه ی مركزي اين فسيل يك صليب به شكل (+ يا ×)وجود دارد. به طور كلي بر مبناي جهت قرار گيري صليب مركزي نسبت به محورهاي كوكوليت جنسها از یکدیگر تفکیک می گردد. در این خانواده دو جنسPetrarhabdus,prediscosphaera دیده می شود

Prediscosphaera spinosa Bramlette&Martini,1964

 توصیف :کوکولیتی بیضوی دارای صلیب مرکزی است و دیواره آن باریک بوده و محور صليب در امتداد محورهاي اصلي كوكوليت است.و در محدوده سنی آپتین-انتهای ماستریشتین پسین رویت می گردد.

Prediscosphaera columnata Stover,1966(Perch-Nielson,1984)

توصیف: کوکولیتی کوچک و گرد یا نیمه گردبا صلیب مرکزی ×شکل است. این گونه در زون بندی سیسنگ(1977) به کار رفته است و در محدوده سنی آلبین-سنومانین آغازین دیده می شود.

Family RHAGODISCACEAE Hay ,1977

کوکولیتهایی باسیکل بیرونی مشخص وناحیه مرکزی وسیع که در آن ساختارهای خاردار،حفره دار قابل مشاهده است.دارای جنسهای زیر می باشد

 Calcicalathina ,Percivalia,Rhadodiscus

Calcicalathina oblongata (Worsley) Thierstein 1971

 توصیف :با دارا بودن دیواره بلندازعناصرعمودی تا اندکی مایل مشخص می گردد .ناحیه مرکزی  با کریستالهای کلسیت دارای جهت های مختلف که بالاتراز حاشیه سپر دیستال دیواره است، پرمی شود این گونه در زون بندی سیسینگ(1977) مورد استفاده قرار گرفته در والانژینین دیده می شود.

Rhagodiscus asper (Stradner, 1963) Reinhardt, 1967

توصیف :کوکولیتهایی با ناحیه مرکزی نسبتا وسیع که توسط صفحه ای از واحدهای کلسیتی گرانولار پرشده است که ممکن است واجد یا فاقد خار باشد.  این گونه  شاخص خوبی برای شرایط استوایی و نیمه استوایی  می باشد.و در  در آپتین دیده می شود.

Family TUBODISCACEAE Bown&Rutledge,1977

این خانواده با دارا بودن یک ناحیه مرکزی وسیع وحلقه هایی(طوقه) مجزا متمایز می باشد. دارای دو جنس

 می باشد.Manivitella, Tubodiscus

Manivitella pemmatoidea Their stein,1971

 توصیف:بیضوی شکل بوده که دارای خارهای کوتاه وبرجستگیهای تکمه مانندی می باشد. ودر محدوده سنی بریازین آغازی – ماستریشتین پسین یافت می گردد.

Tubodiscus verenae Theirstein,1971

توصیف :کروی ودارای ناحیه مرکزی وسیع وبازکه ساختارمرکزی قابل رویتی در آن وجود ندارد. و فسیل شاخص حوضه تتین بوده و در محدوده سنی بریازین پسین-والانژین پسین قابل رویت است

Family WATZNAUERIACEAERood&Hay,1971

این خانواده هر چند در ژوراسیک ظا هر می گردد ولی به علت اهمیت برخی از گونه های آن در زون بندی های ارائه شده برای کرتاسه زیرین و همچنین نقش آنها در تفاسیر پالئواکولوژیکی  به آن اشاره می گردد.

Watznaueria barnesae Black,1959(Perch-Nielson,1968)

 توصیف :کوکولیت بیضوی شکل بوده که ناحیه مرکزی شکافی و باریک بوده و فاقد ساختمان مرکزی مشخص است این گونه در محدوده زمانی کسفوردین-ماستریشتین دیده می شود.

گونهWatznaueria barnesae  رنج دمایی وسیعی رانشان میدهد. و در عرضهای جغرافیایی بالا و پایین ودر بیشتر مزوزوییک دیده می شود ودر مناطق استوایی و نیمه قطبی دیده شده و به عنوان گونهEurythermal شناخته می شود. (MUTTERLOSE 1996)

طبق گزارشات تیرشین(1971)،وایند و وایز(1983)و واتکینز(1992) فراوانی این گونه با عرض جغرافیایی نسبت عکس دارد.طبق مطالعات انجام شده توسط باکری(1973) این گونه در عرضهای جغرافیایی بالا وجود ندارد.

Watznaueria biporta Bukry,1969

کوکولیتی بیضوی شکل بوده که درناحیه مرکزی دارای 2 سوراخ است. این گونه در بازه زمانی بریازین آغازی – ماستریشتین پسین دیده می شود.         

بایوزوناسیون کرتاسه زیرین

معمولترین زون بندی برای کرتاسه زیرین زون بندی سیسنگ(1977) می باشد که وی کرتاسه زیرین را به 9 زون ازCC1 تا-CC9 تقسیم کرد.که در این جا اشاره ای به آنها می گردد.

NANNOCONUS STEINMANNII ZONE(CC1)

FO Nannoconus steinmannii  تا FO Nannoconus steinmanniiتعریف:

بازه زمانی: Latest Portlandian/Tithonian toEarly Berriasian

STRADNERIA CRENULATA ZONE(CC2)

FO Stradneria crenulata   تا   FO Calcicalathina oblongata تعریف:

بازه زمانی: Lare Berriasian to Ealy Valanginian

CALCICALATHINA OBLONGATA ZONE(CC3)

FO Calcicalathina oblongata      تاFO Cretarhabdus loriei تعریف:

بازه زمانی: Lare Berriasian to Ealy Valanginian

CRETARHABUS LORIEI ZONE(CC4)

FO Cretarhabdus loriei   تا    FO Cretarhabdus loriei تعریف:

بازه زمانی: Early Hautervian

LITHRAPHIDITES BOLLII ZONE(CC5)

LO Speetonia colligata    تا   LO Calcicalathina oblongata تعریف:

بازه زمانی: Late Hautervian to Ealy Barremian

MICRANTHOLITHUS HOSCHULZII ZONE(CC6)

LO Calcicalathina oblongata      تاFO Chiastozygus litterarius  تعریف:

بازه زمانی:Late Hautervian to Ealy Barremian

CHIASTOZYGUS LITTERARIUS ZONE(CC7)

FO Chiastozygus litterarius      تاFO Chiastozygus litterarius تعریف:

بازه زمانی: Late Hautervian to Ealy Barremian

PREDISCOSPHAERA COLUMNATA ZONE(CC8)

FO Chiastozygus litterarius    تا    FO Eiffellithus turriseiffelii تعریف:

بازه زمانی:Albian

EIFFELLITHUS TURRISEIFFELII ZONE(CC9)

FO Eiffellithus turriseiffelii   تا    FO Microrhabdulus decoratus تعریف:

بازه زمانی: Late Albian and Early Cenomanian